Atopowe zapalenie skóry - jak z nim walczyć?

W skrócie

• AZS wiąże się z zaburzeniem bariery skórnej i odpowiedzi odpornościowej.
• Choroba może utrzymywać się także w dorosłości.
• Nie każdy pacjent wymaga diety eliminacyjnej lub testów alergicznych.
• Nadżerki, ból i szybko pogarszający się stan skóry wymagają oceny.

Atopowe zapalenie skóry - przyczyny choroby

Przyczyny atopowego zapalenia skóry nie są jednoznaczne. Specjaliści uznają, że dużą rolę odgrywa zaburzona struktura naskórka oraz jego niewłaściwe funkcjonowanie, jak i nieprawidłowa odpowiedź układu odpornościowego. Objawy mogą nasilać także czynniki środowiskowe i psychologiczne, np. stres.

Atopowe zapalenie skóry - objawy kliniczne

Objawy atopowego zapalenia skóry mogą występować już w dzieciństwie. Atopowe zapalenie skóry×Przewlekła choroba skóry z suchością i świądem. Źródło definicji u niemowląt często zaczyna się w pierwszych miesiącach życia. Jak wygląda atopowe zapalenie skóry? Na skórze występują zmiany grudkowe, wysiękowe lub rumieniowe. W przebiegu choroby pojawia się także przesuszenie i pękanie skóry oraz przebarwienia. Występuje także świąd×Uczucie wywołujące potrzebę drapania. Źródło definicji. Najczęściej zmiany lokalizują się na zgięciach kolan i łokci. Może także występować atopowe zapalenie skóry na dłoniach, zwłaszcza u dorosłych i starszych dzieci. AZS choroba może mieć przewlekły przebieg, wtedy skóra wygląda jakby pod powiększeniem. Specyficzne są również białe ślady, które występują po zadrapaniu skóry.

Atopowe zapalenie skóry u niemowląt i dzieci - charakterystyka

Faza niemowlęca atopowego zapalenia skóry trwa zwykle mniej więcej do drugiego roku życia. W tym okresie występują najbardziej charakterystyczne zmiany: nadżerki, grudki, strupy, rumień×Zaczerwienienie skóry związane z rozszerzeniem naczyń. Źródło definicji z pęcherzykami. Czasami zmiany na twarzy przybierają postać wysiękową, co zwiększa ich tendencję do zakażeń bakteryjnych. U niemowląt choroba obejmuje głównie owłosioną skórę głowy, czoło, policzki, jak i okolice płatków usznych. Egzema może także występować u dzieci starszych (3-11 lat) pod postacią blaszek i grudek, które pojawiają się na zgięciach łokci i kolan. Zmiany pojawiają się zwłaszcza tam, gdzie skóra jest bardziej drażniona. U wielu dzieci objawy z wiekiem słabną, a choroba może się całkiem wyciszyć. Więcej przeczytasz w artykule o AZS u niemowląt i dzieci.

Atopowe zapalenie skóry twarzy

U niemowląt zmiany bardzo często pojawiają się na twarzy, zwłaszcza na policzkach. Zmiany mają postać żywoczerwonych plam, które są suche i często mają tendencję do łuszczenia się i pękania. Z tego powodu nierzadko dochodzi do nadkażeń bakteryjnych. Rozdrapywana skóra ma tendencję do powstawania przeczosów - ubytków w skórze. Zmiany na skórze są lekko opuchnięte, a rozdrapane krwawią. Zwykle towarzyszy im uporczywy świąd, który utrudnia codzienne funkcjonowanie i sen.

Skórę twarzy z AZS należy po myciu osuszać przez przykładanie ręcznika, w żadnym razie nie należy jej pocierać, a emolienty×Preparaty nawilżające i zmiękczające skórę. Źródło definicji warto nakładać na nią nawet kilka razy w ciągu dnia, ponieważ ma dużą tendencję do przesuszenia. Uszkodzona bariera hydrolipidowa jest z kolei jeszcze bardziej podatna na alergeny.

Atopowe zapalenie skóry głowy

Atopowe zapalenie skóry głowy to postać częstsza u dzieci niż u dorosłych. Zmiany obejmują owłosioną skórę głowy, kark, czoło, brwi oraz małżowiny uszne. Skóra głowy jest w nim czerwona, bardzo sucha i swędząca. Pojawiają się na niej krostki, które rozdrapane tworzą strupki, a gdy jest ich wiele, zlewają się w rumień. AZS głowy może osłabiać włosy i brwi. Stają się suche i łamliwe, zaczynają się przerzedzać. O doborze kosmetyków do mycia piszemy w tekście AZS skóry głowy - czy szampon pomoże?.

Atopowe zapalenie skóry u dorosłych

Dorośli i starsze dzieci często cierpią na atopię dłoni. Choroba u dorosłych występuje rzadziej niż u dzieci, a jej przebieg bywa bardzo różny. Skóra z uszkodzoną barierą łatwiej reaguje na alergeny i substancje drażniące, a reakcje te widać na skórze. Leczenie AZS u dorosłych obejmuje regularne natłuszczanie, unikanie czynników drażniących i leki przeciwzapalne dobrane przez lekarza. AZS u dorosłych ma charakter przewlekły. Choroba przebiega nawrotowo, okresy nasilenia zmian (liszaje dotkliwie swędzą), przeplatane są remisjami, gdy skóra jest w nieco lepszym stanie, ale nadal jest bardzo sucha i wrażliwa. Stres, przegrzanie i pot mogą nasilać objawy, dlatego po wysiłku warto się umyć i nałożyć emolient. W wyniku choroby zmienia się wygląd skóry - grubieje, widoczne są na niej wszelkie nierówności i fałdy - mówimy wtedy o lichenizacji skóry, która wygląda jakby „pod szkłem powiększającym”.

Atopowe zapalenie skóry - leczenie domowe krok po kroku

Leczenie domowe atopowego zapalenia skóry polega na pielęgnacji skóry. Szczególną rolę odgrywają emolienty, które są preparatami natłuszczającymi, wspierającymi odbudowę warstwy wodno-lipidowej naskórka. Odpowiednia, systematyczna aplikacja powoduje, że woda dłużej utrzymywana jest w skórze. Tym samym skóra jest mniej podatna na uszkodzenia i przesuszenia. Jakie kosmetyki można uznać za dobre? Przy AZS liczą się przede wszystkim prosty skład bez substancji zapachowych i dobra tolerancja.

Przykładem jest seria Atopicin, w której znajdziemy:

• szampon - służy do mycia skóry głowy i włosów; dzięki zawartości mocznika i fitokeratyny nawilża skalp, a składniki kondycjonujące wspierają pielęgnację.
• balsam do mycia ciała - delikatny środek myjący na bazie emolientów - zawiera masła: shea i cupuaçu oraz oleje: jojoba i ze słodkich migdałów, które wspierają barierę hydrolipidową skóry i koją podrażnienia.
• balsam natłuszczający do ciała - otula skórę olejami, ale nie obciąża jej. Pomaga ograniczać suchość i uczucie ściągnięcia skóry.
• krem na dzień - odpowiedni do stosowania pod makijaż bogaty krem nawilżający z niacynamidem, witaminą E i ekstraktem z zielonej herbaty, które chronią przed wolnymi rodnikami.
• krem na noc - koi i regeneruje skórę podczas snu, łagodzi szorstkość, przesuszenie i łuszczenie, dzięki zawartości licznych substancji natłuszczających, m.in. naturalnie występującego w skórze skwalanu, w tym przypadku roślinnego.
• krem pod oczy i na powieki - zawiera arnikę, kofeinę i witaminę C, które pomagają zmniejszyć opuchliznę. Dodatek kwasu hialuronowego podnosi nawilżenie i chroni przed przesuszeniem.
• mazidło do suchej skóry - bezwodna formuła natłuszcza powierzchnię skóry i ogranicza utratę wody, przynosząc ukojenie bardzo przesuszonej skórze z AZS. To miks olei bogatych w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z witaminami antyoksydacyjnymi.
• olejek myjący do twarzy - hydrofilowy olejek do usuwania makijażu i oczyszczania twarzy z trudnej do usunięcia warstwy sebumףój, czyli tłusta wydzielina gruczołów łojowych. Źródło definicji, który zmieszany z wodą emulguje i łatwo się zmywa ze skóry. Oczyszcza skórę bez naruszania bariery wodno-lipidowej.

Natłuszczają i nawilżają barierę hydrolipidową, aby ta stawiała czynny opór przed czynnikami drażniącymi ze środowiska. Regularne natłuszczanie pomaga wydłużać okresy bez zaostrzeń. Zatrzymując wodę w naskórku, emolienty zmniejszają łuszczenie się skóry i świąd, co przynosi chorym dużą ulgę w przykrych objawach AZS.

Jeśli chodzi o atopowe zapalenie skóry, dieta ma znaczenie tylko u części chorych, głównie małych dzieci z potwierdzoną alergią pokarmową. Dietę eliminacyjną wprowadza się po rozpoznaniu alergii przez lekarza, najlepiej pod opieką dietetyka. Ważne jest również nawodnienie organizmu. Więcej o tym w tekście o diecie przy AZS. Domowe sposoby natomiast to proste działania, które można wprowadzić do codziennego życia: częsta zmiana pościeli, noszenie luźnych, nieobciskających ubrań z naturalnych tkanin. Warto unikać czynników, które nasilają chorobę u danej osoby, np. drażniących detergentów, przegrzewania i drapania.

Atopowe zapalenie skóry - leczenie specjalistyczne

Leczenie medyczne atopowego zapalenia skóry uzależnione jest od indywidualnego przypadku. Kurację farmakologiczną można podzielić na:

• miejscową. Podstawą leczenia zaostrzeń są glikokortykosteroidy (sterydy) o działaniu przeciwzapalnym. Przynoszą szybką ulgę, a stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza są bezpieczne; zbyt długie, niekontrolowane używanie silnych preparatów może prowadzić do ścieńczenia skóry. W kuracji zewnętrznej stosuje się także inhibitory kalcyneuryny (takrolimus i pimekrolimus), które nie powodują ścieńczenia skóry, choć na początku mogą wywoływać pieczenie.
• ogólną. W przypadku gdy atopowa skóra nie ulega poprawie mimo leczenia miejscowego, wprowadzana jest terapia ogólna. Na atopowe zapalenie skóry leki o działaniu ogólnoustrojowym wyciszają stany zapalne. Do tej grupy należą: leki immunosupresyjne, takie jak cyklosporyna czy metotreksat, a także leki biologiczne i inhibitory JAK. Glikokortykosteroidy doustne stosuje się tylko krótko, w wyjątkowych sytuacjach. Przy nasilonym świądzie lekarz może doraźnie zalecić leki przeciwhistaminowe, które ułatwiają zasypianie.

Szczegóły opisujemy w tekście o tym, na czym polega leczenie AZS. Oprócz leczenia farmakologicznego w niektórych przypadkach stosuje się fototerapię. W jej trakcie pacjent poddawany jest naświetlaniu promieniowaniem ultrafioletowym. Fototerapia×Leczenie z użyciem kontrolowanych dawek światła. Źródło definicji zmniejsza reakcje zapalne i świąd. Kwalifikację do fototerapii, także u dzieci, przeprowadza specjalista.

Podsumowując, AZS to uciążliwa choroba, która znacząco obniża komfort codziennego życia. Istnieją jednak skuteczne metody łagodzenia jej objawów i długotrwałego wyciszania symptomów.

FAQ

1. Czy kosmetyki na atopowe zapalenie skóry należy stosować przez całe życie?

Pielęgnację emolientami warto prowadzić tak długo, jak skóra jest skłonna do suchości i zaostrzeń, także w okresach spokoju. U wielu osób oznacza to stosowanie ich przez lata. Najlepiej nakładać je po każdej kąpieli i zawsze wtedy, gdy skóra jest sucha lub swędzi. Regularna pielęgnacja pomaga wydłużać okresy bez zaostrzeń.

2. Czy wyleczone atopowe zapalenie skóry u dzieci pojawi się także w dorosłości?

Zdarza się, że atopowe zapalenie skóry u dzieci wycisza się w okresie niemowlęctwa lub później. W niektórych przypadkach choroba wraca w dorosłości lub trwa od dzieciństwa do wieku dojrzałego. W każdym z tych przypadków warto stosować dobrze tolerowane emolienty. Okresy spokoju mogą trwać latami, dlatego warto obserwować skórę i wracać do lekarza, gdy objawy się nasilą.

3. Jak zmniejszyć objawy atopowego zapalenia skóry domowymi sposobami?

Najprostszą domową metodą łagodzenia objawów jest regularna pielęgnacja dobrze tolerowanym emolientem. Poza tym warto dbać o noszenie przewiewnych ubrań, szczególnie latem, i używanie delikatnych środków piorących. Krótkie, letnie kąpiele z emolientem są lepsze niż długie, gorące. Pomaga też obcinanie paznokci na krótko, które ogranicza uszkodzenia skóry przy drapaniu.

4. Czy atopowe zapalenie skóry ma związek z dietą?

U części dzieci alergia pokarmowa może nasilać objawy, ale u większości chorych dieta nie jest przyczyną AZS. Jeśli podejrzewasz, że któryś produkt pogarsza stan skóry, omów to z lekarzem, zanim wykluczysz go z diety. Niezależnie od diety warto stosować dobrze tolerowane emolienty.

Kiedy do lekarza

Umów konsultację, jeśli świąd utrudnia sen, zmiany się rozszerzają albo pielęgnacja nie wystarcza. Szybko narastający ból, pęcherzyki, gorączka lub ropne sączenie wymagają pilnej oceny pod kątem zakażenia.

---

Bibliografia

1. Milan M, Mijas J. Atopowe zapalenie skóry - patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznicze, profilaktyka. Nowa Pediatr 2017; 21: 114-122.
2. Weston WL, Howe W. Atopic dermatitis (eczema): Pathogenesis, clinical manifestations, and diagnosis - UpToDate. Topic 1729 Version 37.0.
3. Baran E i wsp. Postępowanie diagnostyczno-profilaktyczno-lecznicze w atopowym zapaleniu skóry. Konsensus grupy roboczej specjalistów krajowych ds. dermatologii i wenerologii oraz alergologii. Przew Lek 2005; 1: 28-49.
4. Chevallier L. Atopowe Zapalenie Skóry. W: 60 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych. Wydanie II, 2015, Edra Urban & Partner.