Leki na trądzik - rodzaje i dobór leczenia
Leki na trądzik dobiera lekarz do nasilenia zmian, ryzyka blizn i wcześniejszej terapii; kosmetyki uzupełniają pielęgnację.
W skrócie
- Lek na Choroba skóry, w której mogą występować m.in. zaskórniki i krosty. Źródło definicji dobiera lekarz do postaci i nasilenia zmian; często łączy się kilka leków.
- Antybiotyki stosuje się przez ograniczony czas i razem z lekami miejscowymi.
- Izotretynoina wymaga kontroli lekarskiej oraz programu zapobiegania ciąży.
Jak leczyć trądzik?
Lek na trądzik dobierany jest w zależności od postaci trądziku i nasilenia objawów. W większości przypadków wystarczają jedynie środki działające miejscowo, np. odpowiednie maści na receptę i dermokosmetyki, i nie ma potrzeby brania tabletek. Kuracja preparatami przepisywanymi na receptę (maści, żele, kremy) często trwa kilka miesięcy i nie należy się zniechęcać, jeśli po pierwszej aplikacji maści czy też kremu nie zobaczymy od razu efektów. Często w składzie tych preparatów znajdują się substancje o działaniu wysuszającym oraz lekko złuszczającym Zewnętrzna warstwa skóry. Źródło definicji, dlatego nie zapomnijmy również o nieustannym nawilżaniu skóry trądzikowej odpowiednimi kremami, o których piszemy w tekście o tym, jakie są kremy nawilżające do cery trądzikowej.
| Lek miejscowy | Jak działa | Na co uważać |
|---|---|---|
| Nadtlenek benzoilu | przeciwbakteryjnie i złuszczająco | może odbarwiać tkaniny |
| Antybiotyki miejscowe | ograniczają bakterie i stan zapalny | stosowane z innym lekiem |
| Kwas azelainowy | przeciwzapalnie i rozjaśnia przebarwienia | lekkie pieczenie na początku |
| Retinoidy miejscowe | zapobiegają powstawaniu zaskórników | przesuszenie i wrażliwość na słońce |
Nadtlenek benzoilu ma właściwości przeciwbakteryjne i keratolityczne. Antybiotyki miejscowe ograniczają liczbę bakterii Cutibacterium acnes (dawniej P. acnes) oraz redukują miejscowy stan zapalny; aby bakterie nie uodporniły się na nie, łączy się je zwykle z nadtlenkiem benzoilu. Kwas azelainowy działa przeciwzapalnie, antybakteryjnie i delikatnie złuszczająco, a dodatkowo rozjaśnia przebarwienia. Retinoidy stosowane zewnętrznie normalizują procesy keratynizacji skóry i zapobiegają powstawaniu zaskórników. Wykazują także działanie przeciwzapalne.
Jednak w średnio nasilonych i ciężkich postaciach trądziku samo leczenie miejscowe nie zawsze pomoże. Pacjentom z nasilonymi objawami, czyli licznymi i często bolesnymi zmianami, którzy nie mają poprawy po lekach miejscowych, lekarz może zaproponować leczenie ogólnoustrojowe.
Czy istnieją skuteczne leki na trądzik?
Stosowane obecnie na trądzik leki są uznawane za skuteczne. Dużo zależy jednak od dobrania danego środka odpowiednio do przypadku. Każdy pacjent potrzebuje bowiem indywidualnie dopasowanego leczenia. Jeśli po danym leku nie ma zadowalających efektów lub występują skutki uboczne, leczenie należy zmodyfikować. W wielu przypadkach należy nastawić się na długotrwałe stosowanie leków. Trądzik jest chorobą, której objawy mogą się utrzymywać przez wiele lat. A ponieważ dostępne leczenie jest wyłącznie objawowe, po odstawieniu leków problem może nawrócić.
Antybiotyki w leczeniu trądziku pospolitego
Antybiotyki doustne są stosowane w leczeniu cięższych postaci trądziku. Lekami z wyboru są tetracykliny - limecyklina, doksycyklina. Gdy tetracykliny są przeciwwskazane, lekarz może rozważyć inny antybiotyk, na przykład z grupy makrolidów, dobrany do konkretnego pacjenta. Antybiotyki działają przeciwbakteryjnie na Cutibacterium acnes oraz zmniejszają stan zapalny skóry. W ten sposób wpływają na redukcję zmian skórnych. Trzeba jednak pamiętać o tym, że antybiotyki mogą powodować skutki uboczne. Mogą powodować nadwrażliwość na światło, stąd w trakcie ich stosowania nie zaleca się opalania, a przed wyjściem z domu należy zabezpieczyć skórę kremem z filtrem UV o wysokim współczynniku ochrony przeciwsłonecznej (SPF 30 lub 50). Antybiotyki doustne nie powinny być też stosowane zbyt długo, czyli powyżej 3 miesięcy, ze względu na ryzyko rozwinięcia się lekooporności. Dla wzmocnienia skuteczności antybiotyków często stosuje się je w skojarzeniu z innymi lekami, stosowanymi zewnętrznie, np. retinoidami miejscowymi lub nadtlenkiem benzoilu.
Leczenie trądziku witaminą A: szanse i zagrożenia
Leczenie trądziku witaminą A, to precyzyjniej mówiąc, leczenie związkami organicznymi o budowie zbliżonej do witaminy A, czyli retinoidami. Suplementów witaminy A nie stosuje się na trądzik. Najbardziej znana z retinoidów jest izotretynoina. Jej działanie polega na:
- zmniejszaniu aktywności gruczołów łojowych,
- zapobieganiu powstawaniu zaskórników,
- hamowaniu rozwoju stanu zapalnego,
- zmniejszaniu kolonizacji przez Cutibacterium acnes.
Lek ten działa zatem aż na cztery podstawowe zjawiska, leżące u podłoża trądziku: nadmiar łoju, Zatkane ujścia mieszków włosowych, widoczne jako białe lub ciemne punkty. Źródło definicji, stan zapalny i namnażanie się bakterii Cutibacterium acnes. Izotretynoina jest to silny lek na trądzik, który pomógł już wielu osobom, nawet w najcięższych przypadkach zmian trądzikowych. Skutecznie likwiduje zmiany trądzikowe i może zapobiegać ich bliznowaceniu. Przyjmuje się ją doustnie, w kapsułkach. Na efekty jej stosowania trzeba trochę poczekać, a leczenie trwa ok. 6 miesięcy lub czasami nawet i dłużej. U większości pacjentów zmiany w tym czasie wyraźnie ustępują. U wielu pacjentów poprawa utrzymuje się długo, ale nawroty są możliwe. Jeśli zmiany wrócą, zgłoś się do dermatologa, który zdecyduje o dalszym leczeniu.
Niestety, mimo ogromnej skuteczności w leczeniu ciężkich postaci trądziku, izotretynoina może powodować skutki uboczne i przez to wiele osób obawia się po nią sięgnąć. Najczęściej efekty niepożądane są łagodne i mają postać np. bardzo suchej skóry ciała oraz przesuszonych ust. Tutaj także bardzo ważne jest stosowanie kremów intensywnie nawilżających, które zresztą wielu dermatologów dodatkowo zaleca, aby zmniejszyć nieprzyjemne odczucia podczas kuracji. Inne, poważniejsze skutki uboczne to: odchylenia parametrów laboratoryjnych, np. podniesione stężenie enzymów wątrobowych; poza tym choroby takie, jak depresja czy rzadziej występujące zapalenie wątroby lub trzustki. Izotretynoiny nie łączy się z tetracyklinami ani z suplementami witaminy A, dlatego lekarz musi znać wszystkie przyjmowane leki i preparaty.
Retinoidów doustnych nie mogą bezwzględnie stosować kobiety w ciąży lub planujące ciążę, gdyż leki te mogą poważnie uszkadzać płód. Kobiety mogące zajść w ciążę przyjmują izotretynoinę w ramach programu zapobiegania ciąży, a po zakończeniu leczenia trzeba stosować antykoncepcję jeszcze co najmniej miesiąc; inne retinoidy mają odmienne zasady, o których informuje lekarz. Czy warto zatem zdecydować się na tak silny lek na trądzik, jak izotretynoina? Każdy powinien podjąć decyzję indywidualnie, biorąc pod uwagę wszelkie za i przeciw.
Skutki uboczne mogą wzbudzać obawy, ale przy prawidłowo prowadzonej terapii niekoniecznie muszą wystąpić, a te najpoważniejsze są rzadkie. Poza tym w trakcie leczenia pacjent pozostaje pod kontrolą lekarza i co pewien czas wykonuje szereg badań, które pozwalają wykryć ewentualne odchylenia od normy. Zmiany nastroju, silne bóle głowy czy zaburzenia widzenia trzeba od razu zgłosić lekarzowi, który zdecyduje o dalszym leczeniu. Po odstawieniu leku większość skutków ubocznych mija.
Warto przy tym wziąć pod uwagę to, że nieleczony trądzik w ciężkiej postaci może znacznie obniżać jakość życia i prowadzić do depresji, jak również pozostawić po sobie trudne do usunięcia blizny potrądzikowe. Zanim podejmiesz decyzję o leczeniu, porozmawiaj z lekarzem, aby rozwiać wszelkie wątpliwości.
Czym jest trądzik hormonalny?
Nieco inną odmianą trądziku od tej zwykłej i powszechnej postaci młodzieńczej jest trądzik hormonalny, związany z nieprawidłowym stężeniem hormonów (głównie męskich hormonów płciowych) we krwi. Dotyka on przeważnie kobiet po 25. roku życia. Same zmiany na skórze nie świadczą jednak o zaburzeniach hormonalnych. Lekarz zleca badania hormonalne przy dodatkowych objawach, takich jak nieregularne miesiączki czy nadmierne owłosienie, i w razie potrzeby kieruje do ginekologa lub endokrynologa. U części pacjentek stosuje się złożone tabletki antykoncepcyjne, opisane w tekście o tym, jak działają tabletki antykoncepcyjne na trądzik, a miejscowo kremy i maści na receptę.
Leki to nie wszystko!
Nawet jeśli zdecydujemy się stosować leki na trądzik, pamiętajmy, że to nie wszystko, co powinniśmy zrobić. Bardzo ważna jest również odpowiednia pielęgnacja skóry, a zwłaszcza - regularne jej nawilżanie. Leki przeciwtrądzikowe często przesuszają i podrażniają skórę, a podrażnienie bywa najczęstszym powodem przerywania kuracji. Łagodne mycie, lekki krem nawilżający i ochrona przeciwsłoneczna pomagają przejść przez leczenie bez zbędnego dyskomfortu.
Oprócz pielęgnacji, dobrze jest przyjrzeć się swojej diecie, czy na pewno odżywiamy się zdrowo. Niektóre produkty mogą bowiem nasilać powstawanie wyprysków. Cerze nie służy także niedobór snu, stres i nałogi. Warto więc zadbać o wprowadzenie zdrowych nawyków, aby wspomóc leczenie trądziku.
Podsumowanie
Nieleczony trądzik może nieść za sobą bardzo poważne konsekwencje, w postaci m.in. blizn potrądzikowych, które mogą oszpecić twarz lub inne partie ciała. Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się z trądzikiem, którego nie udaje się wyleczyć domowymi sposobami ani kosmetykami bez recepty, skonsultuj się ze specjalistą, który dobierze odpowiednie leczenie.
Bibliografia
- Szepietowski J, i in.: Trądzik zwyczajny: patogeneza i leczenie. Konsensus Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Przegl Dermatol 2012, 99, 649-673
- Gollnick H., Schramm M., Topical drug treatment in acne. Dermatology, 1998
- Langner A., Postępowanie w trądziku zwykłym, 2007
- Placek W., Romańska-Gocka K., Grzanka A., Leczenie miejscowe trądziku, 2011
- Layton A.M., Thiboutot D., Bettolo V., Trądzik. Kompendium, 2018
Zabierz na wizytę
- Jakie leki i kosmetyki już stosuję?
- Kiedy oceniamy efekt i jakie objawy zgłaszać wcześniej?
- Jakie badania kontrolne i zasady zapobiegania ciąży mnie dotyczą?
Czytaj także: kremy nawilżające do cery trądzikowej - musisz to wiedzieć. Zobacz również krem nawilżający do cery tłustej - kosmetyk idealny.
Kiedy do lekarza
Do dermatologa zgłoś bolesne guzki, powstawanie blizn, brak poprawy lub duży wpływ trądziku na samopoczucie. Przy podejrzeniu ciąży podczas izotretynoiny przerwij jej przyjmowanie i natychmiast skontaktuj się z lekarzem. Silny ból głowy z wymiotami lub zaburzeniami widzenia wymaga pilnej oceny. Przy duszności, obrzęku języka, zagrożeniu życia lub myślach o zrobieniu sobie krzywdy dzwoń pod 112 lub 999.
Najczęstsze pytania
Czy mogę wykorzystać leki, które pomogły innej osobie?
Nie dobieraj leczenia na receptę według cudzych doświadczeń. Podobnie wyglądające zmiany mogą mieć inne nasilenie i wymagać odmiennego postępowania. Znaczenie mają też wiek, choroby, stosowane preparaty oraz możliwość zajścia w ciążę. Pokaż lekarzowi dotychczasową pielęgnację i ustal, po jakim czasie należy ocenić działanie leczenia.
Czy silne przesuszenie jest powodem do samodzielnej zmiany terapii?
Skontaktuj się z lekarzem, zamiast zwiększać lub zmniejszać dawki na własną rękę. Łagodna pielęgnacja bywa pomocna, ale nasilone objawy mogą wymagać zmiany planu. Pilnie zgłoś także zmiany nastroju lub inne niepokojące dolegliwości. Nie próbuj równoważyć działań niepożądanych kolejnymi lekami bez uzgodnienia.
Źródła
Opieramy się na publikacjach naukowych, wytycznych i stronach instytucji. Oto lista tych, z których korzystaliśmy przy tym tekście.
- NHS. Isotretinoin: a medicine for severe acne .
- American Academy of Dermatology (2024). Acne clinical guideline .
- European Medicines Agency (2018). Updated measures for pregnancy prevention during retinoid use .
- NHS. Isotretinoin: a medicine for severe acne .