Choroby przenoszone drogą płciową
Zakażenia przenoszone drogą płciową są problemem zdrowotnym, a nie powodem do oceniania kogokolwiek. Brak objawów nie wyklucza infekcji, dlatego po ryzykownym kontakcie potrzebna może być konsultacja i badania.
W skrócie
- Wiele zakażeń nie daje objawów, dlatego po ryzykownym kontakcie warto się zbadać, nawet gdy czujesz się dobrze.
- Prezerwatywy zmniejszają ryzyko, ale nie chronią w pełni przed wszystkimi infekcjami.
- Leczenie dobiera lekarz, a czasem potrzebne są także badania i terapia partnerów.
Choroby weneryczne mogą mieć różne przyczyny, np. działanie chorobotwórczych drobnoustrojów: bakterii, wirusów lub grzybów. Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, należy pamiętać o zabezpieczeniu prezerwatywą przy każdym kontakcie seksualnym, zwłaszcza z nowo poznanym partnerem. Kondomy nie są jednak 100% ochroną przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Dlatego ważne jest, aby obserwować swój organizm, a gdy zauważymy niepokojące objawy, jak najszybciej zgłosić się do lekarza specjalisty - wenerologa. Na NFZ do dermatologa-wenerologa w sprawie chorób przenoszonych drogą płciową można się zgłosić bez skierowania (więcej w tekście o dermatologu na NFZ). Choroby w początkowym stadium są łatwiejsze do wyleczenia i mniej dotkliwe w skutkach. Natomiast nieleczone wiążą się z dużym dyskomfortem i mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, np. niepłodności.
Bakteryjne choroby przenoszone drogą płciową
Wśród chorób wenerycznych o podłożu bakteryjnym najczęstsze są kiła, rzeżączka i chlamydioza. Kiłę wywołuje krętek blady. Pierwsze objawy to obrzęk okolicznych węzłów chłonnych oraz pojawienie się w obrębie narządów płciowych niebolesnej grudki, która w krótkim czasie przybiera postać tzw. wrzodu twardego i znika samoistnie po około miesiącu, nie pozostawiając po sobie blizny. Bakterie kiły pozostają jednak dalej aktywne w organizmie i mogą prowadzić do zmian w układzie nerwowym oraz krwionośnym. Kiła jest bardzo niebezpieczna, gdy nosicielem krętka bladego jest kobieta w ciąży, gdyż grozi to wadami lub obumarciem płodu. Dlatego badanie w kierunku kiły należy do standardowych badań w ciąży.
Rzeżączkę wywołuje dwoinka rzeżączki. Zakażenie przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, w tym oralnych i analnych. Jeśli chodzi o objawy, to mężczyźni mogą zaobserwować ropny wyciek z cewki moczowej, a także ból przy oddawaniu moczu, już po kilku dniach od zakażenia. U kobiet zakażenie często długo nie daje objawów, a jeśli się pojawiają, są to upławy, pieczenie przy oddawaniu moczu i krwawienia między miesiączkami.
Nazwa chlamydioza pochodzi od bakterii wywołującej tę chorobę - Chlamydia trachomatis. Na początku zakażenie nie daje żadnych objawów. Dlatego wiele osób dowiaduje się o chorobie z badań albo dopiero wtedy, gdy występują powikłania, takie jak zapalenie narządów miednicy mniejszej u kobiet lub zapalenie najądrzy u mężczyzn. U części chorych pojawiają się jednak objawy świadczące o chlamydiozie, np. ropna wydzielina śluzowa z pochwy lub cewki moczowej (u mężczyzn), bóle w podbrzuszu i lędźwiach, pieczenie podczas oddawania moczu. U kobiet także ból po stosunku i krwawienia pomiędzy miesiączkami.
Leczenie bakteryjnych chorób wenerycznych polega na antybiotykoterapii dobranej przez lekarza. Zwykle badania i leczenie obejmują także partnera, żeby nie dochodziło do ponownego zakażenia.
Wirusowe choroby przenoszone drogą płciową
Często występującą chorobą wirusową narządów płciowych jest opryszczka. Wywołuje ją wirus HSV typu 2, a coraz częściej także typ 1, kojarzony głównie z opryszczką wargową. Na skutek zarażenia pojawiają się bolesne owrzodzenia na zewnętrznych partiach genitaliów, w okolicy krocza, a nawet ud. Wirus pozostaje w organizmie, więc objawy mogą nawracać.
Kłykciny kończyste to grudkowate, jasnoróżowe zmiany w obrębie narządów płciowych, wywołane wirusem HPV (brodawczaka ludzkiego). Nie są bolesne, natomiast bardzo nieestetyczne. Leczenie miejscowe albo zabiegowe usuwa wykwity, ale nie ma leku usuwającego HPV z organizmu, dlatego kłykciny mogą nawracać. Typy wirusa wywołujące kłykciny różnią się od typów wysokiego ryzyka onkologicznego, które odpowiadają m.in. za raka szyjki macicy. Przed zakażeniem chroni szczepionka przeciw HPV. Leczenie najlepiej rozpocząć jak najszybciej, pod kierunkiem doświadczonego specjalisty wenerologa.
Mięczak zakaźny to choroba wywołana wirusem MCV. Do zakażenia dochodzi podczas bliskiego kontaktu skóry, w tym seksualnego, lub przy użyciu przedmiotów codziennego użytku, np. ręcznika należącego do osoby chorej. Po kilku tygodniach, czasem kilku miesiącach od zakażenia na skórze pojawiają się drobne guzki. Zwykle nie bolą, mają kilka milimetrów, perłowy połysk i wgłębienie pośrodku. Wewnątrz zawierają serowatą wydzielinę. Wysypka może pojawić się w różnych miejscach na twarzy i ciele, lub w okolicy genitaliów (gdy do zakażenia doszło, w trakcie stosunku płciowego).
Choroby grzybicze oraz pasożytnicze
Kandydoza (drożdżyca) to choroba wywołana przez grzyby z rodzaju Candida. Sprzyjają jej m.in. antybiotykoterapia, niewyrównana cukrzyca, ciąża i osłabiona odporność. Nie jest typową chorobą przenoszoną drogą płciową, choć po stosunku objawy mogą pojawić się u partnera. Schorzenie to częściej dotyka kobiet, a towarzyszy mu Uczucie wywołujące potrzebę drapania. Źródło definicji oraz zaczerwienienie narządów płciowych i serowata wydzielina z dróg rodnych. U mężczyzn kandydoza objawia się zaczerwienieniem, pieczeniem i tkliwością żołędzi.
Wśród chorób wywołanych przez pasożyty można wymienić wszawicę łonową, świerzb i rzęsistkowicę. Za te zakaźne schorzenia odpowiadają wszy łonowe, świerzbowce oraz rzęsistek pochwowy. Wszy bytują we włosach, świerzbowce na skórze, a ten ostatni - w drogach moczowo-płciowych człowieka. Wszawica i świerzb powodują przede wszystkim silny świąd, a rzęsistkowica upławy i pieczenie. Więcej o zmianach na śluzówkach piszemy w tekście o chorobach błon śluzowych.
Podsumowanie
Choroby przenoszone drogą płciową to nie powód do wstydu. Ważne, by po rozpoznaniu poinformować partnerów, bo oni też mogą potrzebować badań i leczenia. Coraz więcej osób wykonuje profilaktyczne badania w kierunku chorób wenerycznych, a w przypadku wystąpienia objawów decyduje się na wizytę u lekarza wenerologa.
Kiedy do lekarza
Po możliwej ekspozycji na HIV zgłoś się natychmiast do placówki zajmującej się chorobami zakaźnymi lub na SOR. Lekarz ocenia wskazania do profilaktyki poekspozycyjnej; trzeba ją rozpocząć jak najszybciej, najpóźniej w ciągu 72 godzin. Nie czekaj na wynik testu ani na rozwój objawów.
Zgłoś się przy owrzodzeniu, nietypowej wydzielinie, pieczeniu podczas oddawania moczu lub po kontakcie z osobą z rozpoznaną infekcją. Silny ból podbrzusza lub jądra, gorączka albo objawy w ciąży wymagają pilnej oceny.
Najczęstsze pytania
Czy brak objawów oznacza, że nie mam zakażenia?
Nie. Wiele zakażeń przenoszonych drogą płciową może przez długi czas nie dawać dolegliwości. Potrzebę i termin badań dobiera się do rodzaju kontaktu oraz czasu, który od niego minął. Nie czekaj na objawy, jeśli partner ma rozpoznaną infekcję. Lekarz wyjaśni też, czy wynik trzeba powtórzyć i jak ograniczyć ryzyko zakażenia innych osób.
Czy prezerwatywa daje pełną ochronę?
Prawidłowo użyta prezerwatywa zmniejsza ryzyko wielu zakażeń, ale nie eliminuje go całkowicie. Część infekcji może przenosić się przez kontakt skóry poza osłoniętym obszarem. Znaczenie mają również szczepienia, badania i rozmowa z partnerem. Przy owrzodzeniach, nietypowej wydzielinie lub rozpoznanej infekcji postępuj według zaleceń lekarza dotyczących kontaktów seksualnych i leczenia partnerów.
Źródła
Opieramy się na publikacjach naukowych, wytycznych i stronach instytucji. Oto lista tych, z których korzystaliśmy przy tym tekście.
- World Health Organization. Guidelines for HIV post-exposure prophylaxis .
- NHS. Sexually transmitted infections (STIs) .
- NHS. Genital warts .
- NHS. Thrush in men and women .
- Pacjent.gov.pl. Skierowanie do specjalisty .