Profilaktyka czerniaka
Ryzyko czerniaka można ograniczać przez ochronę przed promieniowaniem UV. Zmieniające się znamię wymaga badania, niezależnie od pory roku.
W skrócie
- Unikaj oparzeń słonecznych i solarium, a ochronę skóry dopasuj do ekspozycji na UV.
- Zmieniające się lub odmienne od pozostałych znamię pokaż dermatologowi.
- Podejrzane znamię wycina się w całości i bada pod mikroskopem.
Czym jest czerniak?
Nowotwór złośliwy rozwijający się z komórek barwnikowych. Źródło definicji to Komórki skóry wytwarzające barwnik - melaninę. Źródło definicji, które uległy złośliwej przemianie. Melanocyty to komórki, które wytwarzają melaninę - barwnik nadający kolor skórze, włosom i oczom. Znajdują się nie tylko w skórze, ale też w obszarze jamy ustnej, błon śluzowych, a także siatkówki oka. Wszędzie tam może pojawić się czerniak, choć najczęściej obserwuje się go na skórze.
Co może zwiększyć ryzyko zachorowania na czerniaka?
Czynnikiem, który w największym stopniu wpływa na pojawienie się czerniaka, jest nadmierna ekspozycja na słońce, zwłaszcza oparzenia słoneczne w dzieciństwie, a także korzystanie z solarium. Ponadto w grupie ryzyka znajdują się osoby, które mają liczne lub duże wrodzone znamiona barwnikowe, o jasnej karnacji oraz takie, u których członkowie rodziny chorowali na czerniaka.
Profilaktyka
Chcesz uchronić się przed czerniakiem? Zacznij przede wszystkim od unikania nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, wliczając w to rezygnację z wizyt w solarium. Pamiętaj, że latem, nawet, gdy się nie opalasz, ale po prostu wychodzisz na zewnątrz, warto stosować kremy z filtrami UV lub zasłaniać ciało - szczególnie obszary najbardziej narażone na słońce, czyli głowę i ramiona. Jak dobrać ochronę na zwykły dzień, opisujemy w tekście o filtrach UV na co dzień.
Co powinno wzbudzić Twoją czujność?
Jeżeli masz jakiekolwiek znamię, które budzi Twój niepokój, jak najszybciej zgłoś się do dermatologa. Zwróć uwagę na wszelkie zmiany w obrębie już istniejących znamion - zmiana kształtu, wielkości, barwy, uwypuklenie się, ale też pojawiający się Uczucie wywołujące potrzebę drapania. Źródło definicji i ból. Powodem do obaw mogą być też nowe znamiona o nieregularnym kształcie, asymetryczne, o nieostrych granicach oraz z czerwonym pierścieniem. Te cechy łatwo zapamiętać dzięki regule ABCDE. W takim wypadku należy niezwłocznie udać się do lekarza.
Diagnostyka i chirurgiczne usuwanie zmiany
Z każdą zmianą, która budzi jakikolwiek niepokój, należy jak najszybciej udać się do lekarza. Osoby z grupy ryzyka powinny dodatkowo regularnie badać skórę w gabinecie dermatologa, a częstotliwość kontroli dobiera lekarz do liczby znamion i wcześniejszych rozpoznań. W przypadku czerniaka ogromne znaczenie ma czas. Może wcześnie dawać przerzuty, a w zaawansowanym stadium niełatwo poddaje się leczeniu. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest szybka reakcja pacjenta.
Dermatolog zaczyna diagnostykę od dermatoskopii. To metoda badania, polegająca na oglądaniu skóry przy pomocy specjalnego urządzenia, przypominającego nieco lupę połączoną z latarką. Lekarz przygląda się podejrzanej zmianie lub ogląda wszystkie znamiona (np. u osób, które chcą się przebadać po wakacjach). Dermatoskop posiada specjalnie wyprofilowane oświetlenie i umożliwia dokładne obejrzenie znamion w przestrzeni, dzięki czemu widoczna jest również ich struktura. Podczas wideodermatoskopii obrazy z badań są dodatkowo wyświetlane na ekranie komputera i zapisywane, co umożliwia śledzenie ich na przestrzeni lat (więcej w tekście o mapowaniu znamion).
Gdy lekarz podejrzewa czerniaka, wycina całe znamię z niewielkim marginesem zdrowej skóry. To tak zwana biopsja wycinająca: pozwala ocenić pod mikroskopem całą zmianę, a samo wycięcie nie wywołuje nowotworu. Usunięta tkanka trafia do badania histopatologicznego, które przesądza o rozpoznaniu. Podejrzanego znamienia nie wolno usuwać laserem ani zamrażaniem, bo niszczy to materiał potrzebny do badania w laboratorium. Jeśli rozpoznanie się potwierdzi, dalsze kroki opisujemy w tekście o leczeniu nowotworów złośliwych skóry.
Podsumowanie
Czerniak to jeden z najniebezpieczniejszych nowotworów skóry, bo może wcześnie dawać przerzuty. Wykryty wcześnie zwykle jest wyleczalny. Dlatego najważniejsza jest szybka reakcja pacjenta. Jeżeli zmiany na skórze Cię niepokoją, wyglądają inaczej niż pozostałe pieprzyki, mają nietypowy kształt lub barwę, jak najszybciej zgłoś się do dermatologa. Sprawna diagnostyka może uratować zdrowie i życie.
Kiedy do lekarza
Nowe, rosnące, krwawiące albo zmieniające wygląd znamię wymaga szybkiej konsultacji. Nie czekaj na coroczny termin kontroli ani zakończenie wakacji. Podejrzanej zmiany nie usuwaj samodzielnie.
Najczęstsze pytania
Czy z badaniem znamienia trzeba czekać do jesieni?
Nie. Zmieniające się, krwawiące albo wyraźnie odmienne od pozostałych znamię należy pokazać lekarzowi niezależnie od pory roku. Termin rutynowych kontroli dobiera się indywidualnie do ryzyka, a nowe objawy są powodem wcześniejszej wizyty. Nie czekaj na powrót z wakacji, jeśli zmiana szybko się rozwija.
Czy wycięcie znamienia może wywołać czerniaka?
Prawidłowe pobranie tkanki nie zamienia łagodnego znamienia w nowotwór. Biopsja wycinająca umożliwia ocenę całej podejrzanej zmiany w badaniu histopatologicznym. Na tej podstawie lekarz ustala rozpoznanie i dalsze postępowanie. Lęk przed takim badaniem nie powinien opóźniać konsultacji ani skłaniać do usuwania zmiany metodą, która niszczy materiał do oceny.
Źródła
Opieramy się na publikacjach naukowych, wytycznych i stronach instytucji. Oto lista tych, z których korzystaliśmy przy tym tekście.
- NHS. Causes of melanoma skin cancer .
- NHS. Treatment for melanoma skin cancer .
- American Academy of Dermatology. Moles: Diagnosis and treatment .